Temel Sesler ve Türkçede Olmayan Telaffuzlar
Ders hedefleri
- Harf adı ile kelime içindeki sesi ayırmak
- İki farklı TH sesini tanımak
- W ile V arasındaki ağız farkını uygulamak
- İngilizce R sesini Türkçedeki titreşimli R’den ayırmak
- Kısa ve uzun ünlüleri dinleyerek ayırt etmek
Bir harf neden farklı sesler çıkarabilir?
İngilizcede yazı ve ses her zaman bire bir eşleşmez. Aynı harf farklı kelimelerde farklı okunabilir; iki harf birleşip tek ses de oluşturabilir. Bu nedenle yalnız yazıya bakmak yerine kelimeyi dinleyerek öğrenmek gerekir.
Örnek: TH iki temel ses verir. think kelimesinde ses titreşimsizdir /θ/; this kelimesinde boğazda titreşim vardır /ð/.
IPA işaretlerini ezberlemek zorunda değilsin. İşaretler yalnızca iki sesin farklı olduğunu görmene yardımcı olur.
Ağız ve dil konumu — adım adım
TH /θ/
Nasıl çıkarılır? Dilin ucunu dişlerin arasına hafifçe koy; hava ver, ses tellerini titreştirme.
Örnek: [dilaktiv_speak id=
Türkçe konuşanlar için uyarı: T veya S’ye dönüştürme.
TH /ð/
Nasıl çıkarılır? Aynı konumu koru; bu kez boğazında titreşim hisset.
Örnek: [dilaktiv_speak id=
Türkçe konuşanlar için uyarı: D veya Z gibi söyleme.
W
Nasıl çıkarılır? Dudaklarını yuvarla ve hızla aç.
Örnek: [dilaktiv_speak id=
Türkçe konuşanlar için uyarı: Alt dudağı dişe değdirme.
V
Nasıl çıkarılır? Alt dudağını üst dişlere hafifçe değdir ve titreşim oluştur.
Örnek: [dilaktiv_speak id=
Türkçe konuşanlar için uyarı: W ile aynı söyleme.
R
Nasıl çıkarılır? Dilin ucunu damağa değdirmeden hafifçe geriye çek.
Örnek: [dilaktiv_speak id=
Türkçe konuşanlar için uyarı: Türkçedeki gibi dili titreştirme.
Hedef sesler
- [dilaktiv_speak id= — /θ/: dil dişlerin arasında, titreşim yok.
- [dilaktiv_speak id= — /ð/: aynı konum, boğazda titreşim var.
- [dilaktiv_speak id= — W: dudaklar yuvarlanır.
- [dilaktiv_speak id= — V: alt dudak üst dişe değer.
- [dilaktiv_speak id= — kısa /ɪ/ sesi.
- [dilaktiv_speak id= — daha uzun /iː/ sesi.
Her çifti sırayla üç kez dinle. İlk turda yalnız dinle; ikinci turda tekrar et; üçüncü turda kendi sesini kaydedip karşılaştır.
Kısa–uzun ses farkı anlamı değiştirebilir
ship “gemi”, sheep “koyun” demektir. Yalnız sesi uzatmak yeterli değildir; ağız açıklığı da değişir. ship söylerken ses daha kısa ve gevşek, sheep söylerken daha uzun ve gergindir.
Mini tekrar: ship–sheep, live–leave, sit–seat. Önce yavaş, sonra normal hızda söyle.
Telaffuz için temel kelimeler ve anlamlı örnekler
Telaffuz çalışması
Diyalog çalışma yöntemi
- Öğretmenin satırını dinle.
- Aynanın karşısında ağız ve dil konumunu kontrol et.
- Öğrencinin cevabını üç kez tekrar et.
- TH sesinde parmaklarını boğazına koyarak titreşimi kontrol et.
- Son turda rolleri değiştirerek bütün diyaloğu oku.
Duyduğun sesi işaretle
- think / this
- west / vest
- ship / sheep
- right / light
- live / leave
Kelime çiftlerini karışık sırayla dinlet. Önce doğru kelimeyi seç, sonra Türkçe anlamını söyle. Beş sorudan en az dördünü doğru yapana kadar tekrar et.
Ses metnini göster
think / thiswest / vestship / sheepright / lightlive / leaveKelime çiftlerini karışık sırayla dinlet. Önce doğru kelimeyi seç, sonra Türkçe anlamını söyle. Beş sorudan en az dördünü doğru yapana kadar tekrar et.
Türkçe konuşanların sık yaptığı hatalar
- TH sesini T, D, S veya Z’ye çevirmek
- W ve V için aynı dudak konumunu kullanmak
- İngilizce R söylerken dili damağa vurmak
- ship ve sheep farkını yalnız süre farkı sanmak
- Kelimeyi dinlemeden Türkçe yazılışa göre okumak
Günlük tekrar
Bugün beş dakika ayır: think–this çiftini 10 kez, water–very çiftini 10 kez, ship–sheep çiftini 10 kez söyle. Ardından telefonuna 20 saniyelik bir kayıt al ve ilk kaydınla karşılaştır.
Kendini kontrol et
- İki TH sesinin ağız konumunu gösterebiliyorum.
- W ve V seslerini ayrı çıkarabiliyorum.
- İngilizce R’de dilimi damağa vurmuyorum.
- Ship ve sheep kelimelerini dinleyince ayırt edebiliyorum.
- Bir kelimeyi yalnız yazıya bakarak tahmin etmek yerine sesini dinliyorum.
Sesleri kelime içinde değil, kısa cümlede kullan
Tek tek kelime söylemek başlangıç için faydalıdır; ancak gerçek konuşmada hedef sesi cümle içinde de koruyabilmen gerekir. Aşağıdaki örnekler önceki think–this, water–very ve ship–sheep tekrarını çoğaltmak yerine sesleri yeni bağlamlarda çalıştırır.
Odak
/θ/
Kısa cümle
[dilaktiv_speak id=
Kontrol noktası
TH sırasında dil ucu dişlere yaklaşır; T veya S yapma.
Odak
/ð/
Kısa cümle
[dilaktiv_speak id=
Kontrol noktası
Boğazında titreşim hisset.
Odak
/w/ ve /v/
Kısa cümle
[dilaktiv_speak id=
Kontrol noktası
We/window için dudakları yuvarla; very için alt dudak–üst diş teması yap.
Odak
İngilizce R
Kısa cümle
[dilaktiv_speak id=
Kontrol noktası
Dil ucunu damağa vurma.
Odak
/æ/
Kısa cümle
[dilaktiv_speak id=
Kontrol noktası
Ağzı Türkçe “e”den daha açık tut.
Odak
/ʌ/
Kısa cümle
[dilaktiv_speak id=
Kontrol noktası
Kısa ve rahat bir merkez sesi kullan.
Üretim görevi
- Yukarıdaki altı cümleyi yavaşça bir kez oku.
- İkinci turda yalnız hedef sese odaklan.
- Üçüncü turda normal hızda söyle ve telefonuna kaydet.
- Kendi cümleni kur: /w/ ve /v/ içeren bir cümle, /θ/ veya /ð/ içeren bir cümle.
Kendini kontrol et
Sesin yalnız kelime başında değil, cümlenin ortasında da doğru kalıyorsa hedefe ulaşıyorsun. Özellikle [dilaktiv_speak id= ve [dilaktiv_speak id= geçişlerini tekrar kontrol et.